ചൂതുകളിയിൽ തോറ്റ്, 12 വർഷത്തെ വനവാസത്തിനും ഒരു വർഷത്തെ അജ്ഞാതവാസത്തിനുമായി പാണ്ഡവർ ഹസ്തിനപുരിയിലെ കൊട്ടാരവാതിൽ വിട്ട് പുറത്തിറങ്ങി.പാണ്ഡവർക്ക് ദ്രൗപദിയോടൊപ്പമുള്ള ഈ യാത്ര, കുരുവംശത്തിൻ്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വേദനിപ്പിക്കുന്ന അധ്യായമായിരുന്നു. ജനങ്ങൾ അവരുടെ ദുരിതം കണ്ട് വിലപിച്ചു.
പാണ്ഡവർ യാത്ര പുറപ്പെടുമ്പോൾ കൊട്ടാരത്തിലെ കാരണവന്മാരും ഗുരുക്കന്മാരും അവരെ യാത്രയാക്കാൻ എത്തി.
ഭീഷ്മർ കണ്ണീരോടെ യുധിഷ്ഠിരനെ ചേർത്തുപിടിച്ചു: “പുത്രാ, ഈ അധർമ്മം എൻ്റെ കൺമുൻപിൽ സംഭവിച്ചു, എനിക്ക് തടയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. നിങ്ങൾ ധർമ്മം മുറുകെ പിടിക്കുക. ഈ ദുരിതത്തിൽ നിന്ന് നിങ്ങൾ കൂടുതൽ ശക്തിയോടെ തിരിച്ചുവരും.”
ദ്രോണാചാര്യർ അർജ്ജുനനോട് പറഞ്ഞു: “നിൻ്റെ ഈ ദുരിതത്തിന് കാരണം ഞാനാണ്. എന്നാൽ ധീരാ, ഈ വനവാസം നിനക്ക് കൂടുതൽ യുദ്ധവൈദഗ്ദ്ധ്യം നേടാനുള്ള അവസരമാണ്. നീ ധൈര്യമായി പോവുക.”
വിദുരർ തളർന്നിരിക്കുന്ന കുന്തിയെ സമാധാനിപ്പിച്ചു: “ദേവീ, അങ്ങ് പേടിക്കേണ്ട. പാണ്ഡവർ സത്യത്തെ മുറുകെ പിടിക്കുന്നവരാണ്. അവർക്ക് കാലം അനുകൂലമാകും. ഞാൻ ഇവിടെനിന്ന് അവർക്കുവേണ്ടി പ്രാർത്ഥിക്കാം.”
കുന്തി, മക്കളെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് വിങ്ങിപ്പൊട്ടി: “മക്കളേ, എൻ്റെ അബദ്ധം കാരണം നിങ്ങൾക്ക് ഈ ദുരിതം വന്നുചേർന്നു. നിങ്ങൾ ധർമ്മം കൈവിടരുത്. എൻ്റെ മരുമകളെ (ദ്രൗപദിയെ) നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കണം. അവൾ എൻ്റെ മകളെപ്പോലെയാണ്.”
യുധിഷ്ഠിരൻ അമ്മയ്ക്ക് മറുപടി നൽകി: “അമ്മേ, അങ്ങ് വിഷമിക്കേണ്ട. ഞങ്ങളുടെ ധർമ്മം ഞങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കും. കൃഷ്ണൻ്റെ അനുഗ്രഹം ഞങ്ങൾക്ക് തുണയുണ്ടാകും. ഞങ്ങൾ 13 വർഷം കഴിഞ്ഞ് വിജയശ്രീലാളിതരായി മടങ്ങിവരും.”
വസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം വലിച്ചെറിഞ്ഞ്, മാൻതോലും വൽക്കലവും ധരിച്ച് ദ്രൗപദിയോടൊപ്പം പാണ്ഡവർ നടന്നു. ദ്രൗപദി കണ്ണിൽ എണ്ണ എഴുതാതെ, മുടി കെട്ടാതെ, ദുഃഖിതയായി നടന്നു. സഭയിൽ തനിക്കുണ്ടായ അപമാനം അവൾക്ക് മറക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല.
ഭീമൻ ദുശ്ശാസനൻ്റെ ക്രൂരതയെക്കുറിച്ച് ഓർത്ത് കോപം കൊണ്ട് വിറച്ചു. അവൻ വാൾ എടുത്ത് ദ്രൗപദിയോട് പറഞ്ഞു: “പ്രിയേ, നീ വിഷമിക്കേണ്ട. ഞാനീ മുഷ്ടി ഉപയോഗിച്ച് ദുര്യോധനൻ്റെ തുട തകർക്കും. ദുശ്ശാസനൻ്റെ നെഞ്ചുപിളർന്ന് രക്തം കുടിച്ച്, നിൻ്റെ ഈ അഴിച്ചിട്ട മുടി ഞാൻ കെട്ടിത്തരും. ഈ ലോകത്ത് എൻ്റെ പ്രതിജ്ഞ പാലിക്കാതെ ഞാൻ വിശ്രമിക്കില്ല!”
അർജ്ജുനൻ തൻ്റെ ഗാണ്ഡീവം തൊട്ട് പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു: “ഞാൻ കർണ്ണനെ കൊല്ലാതെ ഈ ലോകത്ത് നിന്നും പോകില്ല. ഞങ്ങളുടെ ഈ വനവാസം വെറുതെയാകില്ല. ഞങ്ങൾ തിരിച്ചുവരും, യുദ്ധം ചെയ്യും.”
യുധിഷ്ഠിരൻ ഈ പ്രതിജ്ഞകൾ കേട്ട് ദുഃഖിച്ചു, എങ്കിലും തൻ്റെ സഹോദരങ്ങളുടെ കോപം ധർമ്മത്തിന് വേണ്ടിയുള്ളതാണെന്ന് അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “നമുക്ക് ഈ 13 വർഷം ധർമ്മം മുറുകെ പിടിക്കാം. തപസ്സിലൂടെയും ജ്ഞാനത്തിലൂടെയും ശക്തി നേടാം. നമ്മുടെ ദുരിതത്തിന് കാരണം നമ്മുടെ വിധി കൂടിയാണ്.”
പാണ്ഡവർ ആദ്യം കാമ്യകവനത്തിലാണ് താമസിച്ചത്. അവിടെ അവർക്ക് പല ദുരിതങ്ങളും അനുഭവിക്കേണ്ടിവന്നു. അവരുടെ സുഹൃത്തും സഹായിയുമായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ അവരെ ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ അവിടെയെത്തി.
കൃഷ്ണൻ ദ്രൗപദിയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു: “സഹോദരീ, നീ വിഷമിക്കേണ്ട. നിനക്ക് സഭയിൽ വെച്ച് സംഭവിച്ചത് വെറും അപമാനമല്ല, അത് ലോകത്തിലെ അധർമ്മത്തിൻ്റെ പര്യവസാനമാണ്. നീ കരയരുത്. നിൻ്റെ കണ്ണീർ കുരുവംശത്തെ ഇല്ലാതാക്കും. ധർമ്മം നിൻ്റെ കൂടെയുണ്ട്. അധർമ്മം ചെയ്തവർക്ക് അതിൻ്റെ ഫലം ലഭിക്കും.”
ദ്രൗപദി: “കൃഷ്ണാ, അങ്ങ് ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും എനിക്കെങ്ങനെ ഈ ദുരിതം വന്നു? എൻ്റെ ഭർത്താക്കന്മാർക്ക് ഈ അപമാനം എങ്ങനെ സഹിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു?”
കൃഷ്ണൻ: “സഹോദരീ, എല്ലാം കാലം തീരുമാനിക്കും. ഈ വനവാസം നിങ്ങളുടെ തപസ്സിനുള്ള സമയമാണ്. നിങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് അനേകം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ നേടും. ഈ ദുരിതം ഒരു പുതിയ തുടക്കമാണ്.”
കൃഷ്ണൻ്റെ വാക്കുകൾ പാണ്ഡവർക്ക് വലിയ ആശ്വാസം നൽകി. വനവാസക്കാലത്ത് അവർക്ക് പലതരം ദുരനുഭവങ്ങൾ ഉണ്ടായി. അവർ ജ്ഞാനികളായ മുനിമാരിൽ നിന്ന് ഉപദേശങ്ങൾ തേടി, ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ നേടാനായി തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചു.
യുധിഷ്ഠിരൻ്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, അർജ്ജുനൻ കൂടുതൽ ശക്തി നേടുന്നതിനായി ഹിമാലയത്തിലേക്ക് യാത്രയായി. അർജ്ജുനൻ അവിടെ കഠിനമായ തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച് ശിവനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി. തൻ്റെ തപസ്സിൽ സംപ്രീതനായ ശിവൻ അർജ്ജുനന് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ ആയുധങ്ങളിലൊന്നായ പാശുപതാസ്ത്രം നൽകി.
പിന്നീട്, അർജ്ജുനൻ ദേവലോകത്തേക്ക് പോയി, അവിടെ ദേവന്മാരുടെ രാജാവായ ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും മറ്റ് ദേവന്മാരിൽ നിന്നും അനേകം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും യുദ്ധതന്ത്രങ്ങളും അഭ്യസിച്ചു. ഗാണ്ഡീവധാരിയുടെ ശക്തി വാനോളം ഉയർന്നു.
ഈ സമയം ദുര്യോധനൻ്റെ ചാരന്മാർ ഹസ്തിനപുരിയിലേക്ക് ഈ വിവരങ്ങളെല്ലാം എത്തിച്ചു.
വനവാസത്തിൻ്റെ ദുരിതങ്ങളും, ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ നേടാനുള്ള തപസ്സും പാണ്ഡവരെ കൂടുതൽ ശക്തരാക്കി. അവരുടെ പ്രതിജ്ഞകൾ, വരാനിരിക്കുന്ന മഹായുദ്ധത്തിന് മുന്നോടിയായിട്ടുള്ളതായിരുന്നു. 13 വർഷങ്ങൾ അവർക്ക് മുന്നിൽ ഒരുപാട് വെല്ലുവിളികളുമായി കാത്തിരുന്നു.